Een directeur van een basisschool nodigt mij uit voor een gesprek op de school. Twee van zijn leerkrachten hebben aangegeven ondersteuning nodig te hebben.

Voor de afspraak loop ik door de gangen van de school en zie een van de betreffende leerkrachten in de klas zitten. In een flits zie ik dat het in de klas muisstil is en dat het lokaal er super netjes en geordend uit ziet. De eerste indruk is meteen gemaakt: secuur en precies. Wat blijkt: een zeer ervaren leerkracht van een basisschool in Nijmegen heeft nog twee jaar te gaan voor haar pensioen. Ze geeft al jaren les aan de kleutergroep op haar eigen manier. De gemeente heeft de basisschool de plicht opgelegd om beter aan te sluiten bij VVE. Dit houdt in een methode kiezen en meer de nadruk leggen op zelfstandig leren werken. Deze leerkracht heeft samen met haar enige collega kleutergroep een hulpvraag neergelegd bij de directeur van de school. Ze hebben ondersteuning nodig omdat ze zelf geen idee hebben hoe dit opgepakt moet worden.

Tip: Er is een externe en duidelijke aanleiding

Tip: Zoek steun bij collega’s voordat je met de directeur gaat praten

Ik ga met beide leerkrachten aan de slag. Tijdens het eerste gesprek maakt de leerkracht een erg voorzichtige en terughoudende indruk. Ik stel voor een inventarisatie te maken van de leeromgeving in haar klas. Ik gebruik hiervoor een model dat veel gebruikt wordt bij ontwikkelingsgericht werk.

In het model staat een cirkel met vier kwadranten centraal. De kwadranten zijn: structuur, autonomie, inhoud en emotionele ondersteuning. Ik bevraag de leerkracht hoe zij de dingen doet in de klas en gebruik hierbij ook de indrukken die ik heb opgedaan tijdens mijn eerste wandeling door de gangen van de school.

Tip: Model ontwikkelingsgericht werken vindt je hier …

Het blijkt dat de leerkracht hoog scoort in de kwadranten structuur en inhoud en minder bij autonomie en emotionele ondersteuning.

Ik vraag de leerkracht waar ze aan wil werken. 'Wil je nog beter worden in structuur en inhoud of wil je werken aan de autonomie en emotionele ondersteuning van de kleuters?' De leerkracht kiest voor het laatste, alhoewel ze dat wel heel spannend vindt.

Tip: Zelf kiezen waar je voor wilt gaan, verhoogt je motivatie

De leerkracht heeft vragen: Wat is autonomie voor een kleuter? Hoe ondersteun ik de kleuter emotioneel?

Ik licht dit toe. Voor kleuters betekent autonomie zelf mogen kiezen en zelf mogen doen, maar wel in een duidelijk kader. Ze mogen kiezen uit drie alternatieven en mogen zelf dingen doen maar wel binnen een duidelijke opdracht.

Emotionele ondersteuning betekent veel complimenten geven en vaak roepen: 'goed gedaan!'. Een concreet voorbeeld: maandagochtend kun je vragen: 'zijn er kinderen die in het weekend nieuwe schoenen hebben gekregen?' Zo ja, laat ze een rondje door de klas lopen.

Emotionele ondersteuning betekent ook dat als er iets niet goed gaat duidelijk vertellen hoe het anders moet.

Tip: Duidelijke voorbeelden en praktische informatie helpt

Ik werk altijd met de leerkracht in haar eigen klas. Ik maak hierbij het oefenen met nieuw handelingsrepertoire zo echt mogelijk. 'Nu ben ik een kleuter en ik kom morgen de klas in met mijn jas nog aan. Bijna automatisch wil jij de jas voor mij al uit doen.'

Tip: Maak het oefenen met nieuw gedrag zo concreet mogelijk

Wat zijn hier je handelingsalternatieven en hoe pak je dit aan in het kader van werken aan de autonomie van de kleuter?

Ik geef de leerkracht een logboekje mee. Hierin schrijft ze dagelijks op hoe het gaat en wat er gebeurt als ze oefent met het nieuwe handelingsrepertoire. Tijdens onze volgende gesprekken leest ze hieruit voor.

Tip: Leg je leerervaringen vast

In totaal heb ik 5 dagdelen met beide leerkrachten samen gewerkt en 3 dagdelen met elke leerkracht apart. Ze geven aan dat er veel bereikt is in korte tijd. De relatie met de leerkrachten zou ik nu karakteriseren als open en gretig. Ze willen echt leren. Concrete en praktische ondersteuning in de klas werkt echt!

 

Achtergrond

Het modelletje dat gebruikt wordt bij ontwikkelingsgericht werken is eigenlijk gebaseerd op de Self Determination theorie van Deci & Ryan, aangevuld met het kwadrant 'inhoud' ten behoeve van onderwijsprocessen

Als je meer wilt weten, zie Deci & Ryan …