In de voorjaarsvakantie heb ik een paar dagen doorgebracht met een vriendin en haar zoon
Reza. Ze zijn gekomen om me te helpen mijn moestuin te spitten, waar ik altijd laat mee
ben. Aangezien Reza dol is op aarde, plantjes en beestjes, maar ook op 2 hoog woont in
een saaie Rotterdamse woonwijk, komt hij maar al te graag ‘rommelen’ in mijn tuin. En
ondertussen kletsen we wat. Vrij ernstig vertelt hij me kort maar krachtig een verhaal over
school en in mijn woorden komt het hier op neer...

Hij (10 jaar, groep 6) vindt school STOM!! Zijn spellingresultaten zijn slecht, hij blinkt niet
uit in rekenen en lezen doet hij wel redelijk maar heel langzaam. Hij kan het tempo van
de uitleg van zijn nieuwe meester niet volgen, snapt niet wat hij voor opdrachten moet
maken en is nog met z’n werk bezig wanneer iedereen klaar is. Alleen vrijdag is een
leuke dag, dan mag hij tekenen. Elke week tekent hij de onderwaterwereld van Zanzibar.
Dan is hij even niet bang. Bang voor de harde strenge stem van zijn meester waar hij van
alles van moet, bang dat hij hem niet aardig vindt, bang dat hij het nooit gaat snappen.
Vorige week is Reza woedend geworden, ‘zomaar’ opeens en hij heeft voor het gezicht
van de meester zijn rekenschrift doorgescheurd. En toen moest zijn moeder natuurlijk op
school komen om met zijn meester te praten.
 

En waar gaat zo’n gesprek dan eigenlijk over? Natuurlijk over zijn ongewenste gedrag (wat
écht niet kan!), over het slechte luisteren, dat hij niet zijn werk doet, dat hij te langzaam is en
het tempo van de groep niet kan bijhouden. Over zijn slechte en matige CITO-scores. Ze
hebben in een leerlingbespreking afgesproken dat hij voor spelling en rekenen extra uitleg
gaat krijgen van juf Tineke, maar ook dat hij thuis huiswerk moet maken om er voor te
zorgen dat hij aan het eind van de week, net als alle andere kinderen, zijn werk af heeft.
‘Gaat dit nu helpen?’ vraag ik me een paar dagen later af. Wat gun ik deze leerkracht een
kijk op het systeem waar Reza vandaan komt. Wanneer deze leerkracht een beetje meer
uitzoomt dan ziet hij een jongen van 10 die zijn vader enorm mist, een jongen die zijn vader
op hem projecteert en bang is het niet goed te doen in de ogen van een man.
 

Kinderen zijn heel loyaal aan hun ouders, ook op school. Wanneer een ouder niet volledig
gezien wordt, geen plek heeft, dan zal het kind onbewust gedrag vertonen om deze ouder
zichtbaar te maken. En dat kan gewenst gedrag zijn, maar ook ongewenst! In zijn gedrag
laat Reza zien hoe loyaal hij is aan zijn vader die van Frans-Iranese afkomst is en op
Zanzibar een duikschool heeft. Zijn vader heeft niet zo veel met Nederland en zeker niet met
school. Eens in het jaar zien ze elkaar, op Zanzibar tijdens een lange zomervakantie waarin
niet zoveel hoeft en heel veel mag.
 

Natuurlijk zal Reza cognitief bepaalde aandacht nodig hebben, zeker voor spelling en
rekenen. Alleen daar red je het als leerkracht niet mee. Ongetwijfeld zal het leervermogen
van Reza pas echt verbeteren wanneer hij op school goed in z’n vel zit! Waarom doet een
leerling zoals hij doet? Een mogelijk antwoord op deze vraag is te krijgen wanneer de
leerling echt wordt gezien en daarmee het systeem waar deze leerling vandaan komt.
Wanneer je als leerkracht kunt zien hoe het systeem van thuis en het systeem van de klas
zich tot elkaar verhouden, dan kun je interventies doen die uiteindelijk bevorderend zijn voor
het leervermogen van leerlingen, dan wordt het handelen van de leerkracht effectief.
Een paar weken later belt Reza me vol trots op. School is al een stuk leuker en het gaat ook
beter met werken! Hij vertelt dat hij een spreekbeurt over duiken heeft gehouden en de foto’s
van zijn vader heeft laten zien en dat die nu in de klas op het prikbord hangen bij de
wereldkaart met een touwtje naar Zanzibar én ….. en daar was hij nog het meest trots op
…. hij heeft Frans gesproken en dat vond zijn meester heel knap omdat hij er niks van kon
verstaan!
 

Soms kan het verschil juist zitten in iets heel eenvoudigs. Iets dat niet gericht is op de te
leveren prestatie, maar op datgene wat de prestatie 'voedt', bedding geeft. bijvoorbeeld door
diegene die zo belangrijk is in het leven van een kind een oprechte plek geven, ook op
school!
 

Hilde Swets is trainer/adviseur bij Interstudie NDO. Zij traint leerkrachten en leidinggevenden
om vanuit een systemisch perspectief te kijken naar zichzelf, leerlingen en de
schoolorganisatie.